In veel lifestyle-keukens is pindakaas inmiddels een vast onderdeel geworden, maar weinig mensen weten waar die bijzondere naam vandaan komt. Het klinkt misschien logisch, want het smeersel bestaat voornamelijk uit pinda’s, maar waarom gebruiken we het woord kaas in plaats van boter? De herkomst van het woord vertelt veel over gewoontes, eetgewoonten en cultuur in Nederland en Suriname.

Een blik op de oorsprong in Suriname

Veel woorden die wij dagelijks gebruiken, zijn ontstaan op andere plekken in de wereld. Het bekende broodbeleg pindakaas heeft zijn wortels in Suriname. Daar werd in de achttiende eeuw een lekkernij gemaakt van gestampte pinda’s. Pienda-dokoen was een blokje van gestampte pinda’s waar plakjes van werden gesneden. In Suriname was dit een gangbare snack, vaak gegeten bij het ontbijt of de lunch.

Het idee van pinda’s als smeerbaar product kwam dus uit Zuid-Amerika, maar pas in Nederland kreeg het de naam pindakaas. Nederlandse kolonisten kwamen in aanraking met deze pinda-snack en wilden het later in Nederland op de markt brengen. Zoals vaker gebeurt, kreeg het bij de introductie in Nederland een iets andere benaming. En dat heeft alles te maken met de manier waarop wij onze lifestyle en eetgewoontes hadden georganiseerd.

Waarom geen pindaboter?

Veel mensen denken dat pindaboter een logischere naam zou zijn. In het Engels heet het peanut butter, letterlijk vertaald pindaboter. Het lag voor de hand om in het Nederlands ook deze naam te kiezen. Toch werd het geen pindaboter. Dat heeft een simpele reden: het woord ‘boter’ was in Nederland op dat moment beschermd voor échte boter, gemaakt van melk. Daarom mocht geen enkel ander smeersel de naam boter dragen.

Het alternatief werd gevonden in het woord kaas. Kaas werd toen niet alleen gebruikt voor harde kaas van melk, maar ook voor elk smeerbaar of snijdbaar product. Denk aan bijvoorbeeld leverkaas; dat heeft niets met melkkaas te maken, maar lijkt qua vorm en gebruik op kaas. Zo werd de pindasmear met het oog op de beschermde naam boter in Nederland pindakaas genoemd.

De invloed van eten en taal op onze lifestyle

In de laatste honderd jaar zijn pinda’s en pindaproducten belangrijk geworden in de Nederlandse eetcultuur. Pindakaas past bij allerlei soorten lifestyle: van sporters die extra eiwitten zoeken tot gezinnen met jonge kinderen, en zelfs bij veganisten die een plantaardig alternatief zoeken voor dierlijke smeersels. Het gebruik en de naam zijn onderdeel geworden van hoe Nederlanders met voeding omgaan. Een simpele pot pindakaas is daarbij meer dan alleen broodbeleg: het staat voor gemak, gezonde vetten en de wens om bewuste keuzes te maken.

Taal en eetgewoonten volgen elkaar vaak op de voet. Door de jaren is pindakaas een begrip geworden. Het staat nu in bijna elk huishouden in Nederland in de kast. Zelfs creatieve recepten nemen het mee, van ontbijt tot smoothie en zelfs als saus over groenten. De keuze voor het woord kaas heeft daar weinig invloed meer op, maar het is nog altijd een leuk verhaal voor aan tafel.

Pindakaas over de grens

Niet overal in de wereld noemen mensen het bekende pinda-smeersel pindakaas. In Vlaanderen heet het dan weer meestal pindakaas, maar de Engelse naam peanut butter is internationaal het bekendst. De keuze voor een andere naam in Nederland laat zien hoe lokale wetten, gewoontes en taal een rol spelen in wat we eten en hoe we producten benoemen. Inmiddels zijn er ook varianten met stukjes noot of zonder toegevoegde suikers. Toch blijft ‘pindakaas’ voor Nederlanders de vertrouwde naam van dit smeerbare pindaproduct.

Meest gestelde vragen over waarom pindakaas pindakaas heet

• Hoe zijn Nederlanders aan de naam pindakaas gekomen?

  De naam pindakaas ontstond in Nederland omdat het woord boter was beschermd voor melkproducten. Men koos voor het woord kaas, omdat ook andere producten als leverkaas dat deel van hun naam kregen zonder iets met melkkaas te maken te hebben.

• Waar komt het idee van pindakaas vandaan?

  Het idee van smeerbare pinda’s komt oorspronkelijk uit Suriname, waar men blokken gestampte pinda’s maakte en die pienda-dokoen noemde.

• Waarom heet het in het Engels wel peanut butter?

  In het Engels was er geen beperking op de naam butter voor producten zonder melk, waardoor peanut butter gewoon toegestaan was.

• Wordt pindakaas in andere landen ook zo genoemd?

  In de meeste landen wordt het smeersel peanut butter genoemd. Alleen in Nederland en Vlaanderen heet het pindakaas, vanwege de Nederlandse taal en de vroegere regels rondom boter.