Nee, gewone bloem is niet glutenvrij. Tarwebloem, de meest gebruikte soort in de keuken en bakkerij, bevat van nature gluten. Gluten is een eiwit dat voorkomt in granen zoals tarwe, rogge en gerst. Gebruik je tarwebloem in een recept, dan zit er altijd gluten in het eindresultaat.

Dit is belangrijk om te weten als je glutenintolerantie hebt, de ziekte van Coeliakie hebt, of bewust glutenvrij eet. Zelfs een kleine hoeveelheid tarwebloem kan dan problemen geven.

Waarom is bloem niet glutenvrij?

Bloem wordt gemaakt door granen te malen tot poeder. Bij tarwebloem (de standaard bloem in de supermarkt) is dat tarwe. Tarwe bevat van nature twee eiwitten, glutenine en gliadine, die samen gluten vormen. Die gluten zorgen ervoor dat deeg elastisch wordt en brood luchtig rijst. Ze zitten dus niet als toevoeging in bloem, maar zijn een onderdeel van het graan zelf.

Andere gangbare bloemsoorten die ook gluten bevatten zijn roggebloem en speltbloem. Spelt wordt soms als “lichter alternatief” gezien, maar is zeker niet glutenvrij. Voor iemand met Coeliakie geldt ook spelt als gevaarlijk.

Welke soorten bloem zijn wel glutenvrij?

Er zijn genoeg alternatieven voor tarwebloem die van nature geen gluten bevatten. Hieronder een overzicht van de meest gebruikte opties:

• Rijstmeel: gemaakt van gemalen rijst, neutraal van smaak en goed te gebruiken in koekjes en cakes.
• Amandelmal: gemalen amandelen, geeft een volle smaak en past goed bij bakrecepten met ei.
• Boekweitmeel: ondanks de naam geen tarwe, maar een zaadplant. Van nature glutenvrij, met een stevige, aardse smaak.
• Maïzmeel of maïszetmeel: fijn poeder van maïs, wordt vaak gebruikt als bindmiddel of om luchtigheid te geven.
• Kokosmeel: gemaakt van gedroogd kokosvlees, absorbeert veel vocht en heeft een lichte kokossmaak.
• Tapiocameel: gewonnen uit de cassavewortel, geeft een lichte, wat kleverige textuur.
• Havermout of havermeel: haver is van nature glutenvrij, maar wordt in de praktijk vaak besmet tijdens productie. Koop altijd haver met een “glutenvrij”-keurmerk als dit voor jou noodzakelijk is.

Is bloem glutenvrij te maken?

Tarwebloem zelf kun je niet glutenvrij maken. De gluten zitten in de plant zelf en verdwijnen niet door een bewerkingsproces. Je kunt tarwebloem dus niet “ontgluteniseren”. Het enige wat werkt, is overstappen naar een graan of zaad dat van nature geen gluten bevat.

In de winkel vind je ook kant-en-klare glutenvrije meelmengsels. Die bevatten vaak een combinatie van rijstmeel, maïszetmeel en soms een bindmiddel zoals xanthaangom. Dat bindmiddel compenseert het ontbreken van gluten, want gluten zorgt normaal voor de structuur in je deeg. Gebruik je een enkel glutenvrij meel zonder bindmiddel, dan kan het eindresultaat brokkelig of droog uitvallen.

Praktisch: bloem vervangen in recepten

Wil je tarwebloem vervangen in een recept, dan is het zelden een één-op-één-wissel. Glutenvrije meelsoorten gedragen zich anders. Een paar handige vuistregels:

• Gebruik een glutenvrij meelmengsel als je wilt dat het resultaat het meest op het origineel lijkt.
• Voeg een halve theelepel xanthaangom toe per 200 gram glutenvrij meel als je deeg maakt (brood, pizza, koekjes).
• Kokosmeel absorbeert veel meer vocht. Vervang niet meer dan 20 tot 25% van het totale meel door kokosmeel, anders wordt het te droog.
• Amandelmal werkt goed in cakes en muffins, maar minder geschikt voor brood dat moet rijzen.

Gewone bloem uit de supermarkt bevat altijd gluten, hoe je het ook wendt of keert. Wil je echt glutenvrij bakken of koken, dan is de keuze van het meel de eerste en belangrijkste stap. Lees bij twijfel altijd het etiket, ook bij producten die “natuurlijk” klinken, want ook haver of boekweit kunnen in de praktijk besmet zijn met gluten als ze niet apart verwerkt zijn.